Neagu Đuvara: Balkanski Vlasi su autohtoni starosedeoci, a ne rumunska dijaspora

Detalji autentične narodne nošnje balkanskih Vlaha.                           

Izvor: Svilen Konac

Piše: Redakcija "Vlasi Balkana – Čuvari romanskog nasleđa"

Kada o očuvanju autentičnosti balkanskih Vlaha govorimo kroz prizmu stroge istorijske nauke, ime Neagua Đuvare (Neagu Djuvara) zauzima posebno mesto. Ovaj svetski priznati istoričar, diplomat i profesor, koji je doktorirao na pariskoj Sorboni, posvetio je dobar deo svog plodnog naučnog rada demitologizaciji istorije jugoistočne Evrope. Pripadajući i sam, po majčinoj liniji, staroj i uglednoj aromunskoj (vlaškoj) porodici, Đuvara je pitanju balkanskih Vlaha pristupao bez nacionalističkih strasti, sa hirurškom preciznošću i naučnim poštenjem.

U svojim radovima, pre svega u knjizi „Kratka istorija Rumuna ispričana mladima“ (O scurtă istorie a românilor povestită celor tineri), Đuvara je ostavio neoborive dokaze o tome zašto balkanski Vlasi predstavljaju potpuno autohton, nezavisan narod koji se ne može podvoditi pod pojam moderne rumunske nacije.

 Jirečekova linija kao nepremostiva geografska granica

Jedan od ključnih argumenata koje Đuvara iznosi u prilog autohtonosti balkanskih Vlaha jeste oslanjanje na čuvenu Jirečekovu liniju. Ova istorijsko-geografska granica, koju je postavio češki istoričar Konstantin Jireček, jasno deli Balkan na sferu latinskog uticaja (severno od linije) i sferu grčkog uticaja (južno od nje) tokom antičkog perioda.

Profesor Neagu Đuvara (1916–2018). Izvor: Wikipedia

Đuvara naglašava da su balkanski Vlasi  nastali procesom dugotrajne romanizacije starosedelaca južno od ove linije – dakle, u planinskim masivima Pinda, Epira, Tesalije i Makedonije. On kategorički odbacuje teze zvaničnog Bukurešta o navodnim masovnim migracijama Rumuna sa Karpata ka jugu tokom ranog srednjeg veka. Za Đuvaru, balkanski Vlasi su tu gde jesu od samog početka. Oni su proizvod specifične romanizacije južnih Tračana i Ilira, koji nikada nisu imali geografsku, političku ni administrativnu vezu sa teritorijom današnje Rumunije.

 Hiljadugodišnji jezički raskol: Sestrinski jezici, a ne dijalekti

Kao oštar kritičar zvanične političke lingvistike, Đuvara je neumorno ponavljao da je vlaški jezik poseban istorijski jezik, a ne puki „dijalekt modernog rumunskog“.

Iako oba jezika vuku koren iz balkanskog vulgarnog latinskog, Đuvara ukazuje na to da je do definitivnog pucanja te jezičke zajednice došlo pre više od hiljadu godina, dolaskom Slovena i prekidom komunikacije. Usled potpune geografske izolovanosti, vlaški govori na Balkanu razvijali su se samostalno, zadržavajući duboke latinske arhaizme koji su na severu davno izgubljeni ili zamenjeni tokom kasnijih reformi. Đuvara je smatrao da je proglašavanje vlaškog jezika dijalektom zapravo politički, a ne naučni pokušaj brisanja kulturnog identiteta jedne autentične zajednice.

Potpuno različita etnogeneza i društveni razvoj

Dok se etnogeneza današnjih Rumuna odvijala na karpatsko-dunavskom prostoru u stalnom kontaktu sa severnim i istočnim Slovenima, a kasnije pod mađarskim i austrijskim uticajem u Transilvaniji, balkanski Vlasi su delili sudbinu unutar Vizantijskog carstva i u stalnoj simbiozi sa Grcima i južnim Slovenima.

Đuvara ističe da kroz ceo srednji vek ne postoji nikakav koncept zajedničke nacionalne svesti između ove dve grupe. Vlah sa Balkana nije imao nikakvo kolektivno sećanje, tradiciju niti političku sponu sa dunavskim kneževinama Vlaškom i Moldavijom. Pokušaj da se svi ovi narodi retroaktivno proglase „Rumunima“ je, prema Đuvari, grubo kršenje istorijskog konteksta i naučne istine.

 Razobličavanje političke propagande iz 19. veka

Đuvara se u svojim delima nije libio da otvoreno i oštro kritikuje kulturnu politiku same Kraljevine Rumunije s kraja 19. i početka 20. veka. On detaljno opisuje kako je zvanični Bukurešt masovno finansirao škole i crkve na Balkanu, pokušavajući da od tamošnjih Vlaha veštački stvori „Rumune“.

Đuvara ovaj proces naziva čistom geopolitičkom instrumentalizacijom. Rumunska država tada nije delovala iz altruizma, već je želela da iskoristi balkanske Vlahe kao puku monetu za potkusurivanje u pregovorima oko podele otomanskih teritorija tokom Balkanskih ratova. Ta agresivna kampanja asimilacije nanela je veliku štetu samim Vlasima, uvlačeći ih u tuđe sukobe i primoravajući ih da uče standardni rumunski jezik koji im je bio potpuno stran i nerazumljiv.

Autentično nasleđe koje obavezuje

Zaveštanje profesora Neagua Đuvare jeste naučna istina pročišćena od državne mitomanije. Njegov rad jasno dokazuje da su balkanski Vlasi samorodan, autentičan i ponosan balkanski narod. Oni nisu plod migracija sa severa, niti zaostala grana karpatskog stabla.

Kao čuvari najstarijeg romanskog sloja na Balkanu, Vlasi imaju punu istorijsku i naučnu potvrdu svog jedinstvenog identiteta – potvrdu koju potpisuje upravo jedan od najvećih i najpoštenijih istoričara koje je Rumunija ikada imala.